Nunduk
1. One Cibal Manggarai manga Watu Waja agu bea Waja.
So tara ngasang waja? Am danong manga waja nitu (one Manggarai).
JPS, 21 Agustus 2017.
2. Nunduk Ruteng Pu' by: Lambertus ; Sumber: https://www.youtube.com/watch?v=nzz0LVmJCMU - Andre Yuris
Watu katur / Compang, Mbaru adak Beo Ruteng Pu' pande le darat.
Empo Beo Ruteng ngo coco bajok haju eta puar.
Darat (Peri) : Lawo Munggis ( Motang de darat) agu acu nggowe (Kiong Ala) - acu de darat
Manusia: Motang (motang eta puar) agu acu.
Ata manusia (empo de ata Beo Ruteng Pu') ngo coco balok eta puar. Hia coco haju te pande Mbaru. Reme coco hajun hia manga ita Lawo Munggis agu Acu Nggowe. Lawo Munggis hitu motang de darat (peri). Acu Nggoowe ho acu de darat. Ngkiong ala ngasang acu de darat so'. Reme kerjan ata tua' ema ho hili hoes kin Lawo Munggis. Bobol liha Lawo Munggis ho'.Mata lawo Munggis ho' . Oke / na' wa mai lokap liha. Hulhes kid acu nggowe so lupi kerja diha. Pas reme sibuk kerja ata tua ema ho', tuad darat. Ise so' kawe motangd. Ise rei one ata tua' ho. "Ole ite cala ita koe motang damid ite?" rei de sengata darat. "Toe ta ite," wale data tua ema ho'. "Ole landing co' tara hulhes no' acu dami so'. Tantu manga no' motang hitu" cica de darat. "Ole, bo kali aku ba manga bobol Lawo Munggis. " jaong diha. Niay ta ite? rei de darat. Sengka wa mai lokap / loke haju liha. Tiwit ikon kaut liha. Ole nganga sebeka mu' de darat so', naring mberes data tua' ema ho.
Darat so' kawe wase kudut te lemba ba motang dise ho'. . "Kawe apa dite ta ite?" rei data tua' ema ho'. Kawe wase agu haju rakang." wale de darat so'. "Ole, eme laku, tiwit mole kaut laku," jaong data tua ema ho'. Lenget ise ita mbers data tua ema ho'. "Ole ite, eme nggitu, asa eme nggo, ite ba motang dami one mbaru dami, ami ga ba haju dite one beo dite," jaong de darat so'. "Dia eme nggitu ge," jaong data tua ema ho. Ba liha Lawo munggis ho' one mbaru dise. Darat so' kole ba haju de data tua ema ho. Senang darat so, ai campe le ata tua ema ho. Latang wali dia' gauk data tua ema ho', ise pande compang. "Ami ngance pande compang le wie. Landing neka keta manga lolo acu. " tegi dise. "Eng ta ite, yang terpenting pande lite compang hitu," jaong data tua' ema ho.
Pande lise compang hitu le wie. Ise elong watu le wie. Ise emi watu mese te pande compang ho. Le turung wie gula tana, manga ata wela toko wajol bek cio. Hia cio one lewo. Nggarak ngger wa ata cio ho'. Cio ho' hena saung haju. Runi saung hajo so', neho ata te kongko acu so. Lolo acu so' . Woko tara lolo kaut acu ga, losis darat so'. Lego nggitu kaut kerjad. Teo dim poli taing tenang watu one beo ho. Lako ised ga, kole mbarud. Legoy le nggitu kaut compang hot toe dim cemoln.
Bangka Dali, Watu Asi. Porong Telo pande de darat.
JPS, 10 Nov. 2017
2. KEMBANG EMAS AGU REWUNG BAKOK
(https://www.youtube.com/watch?v=1NWcRy5r5us)
Neka pande mata kaka; Neka poka puar
JPS, 14 Nov. 2017
3. SOSOR ALO (8) le CUMBI : sosor Pande liset Todo latang ata Cumbi ai poli sampe Todo du rampas agu Cibal. Todo menang rampas, iset Todo pande Wae Sosor 8 latangt ata Cumbi. (https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2127036324249679&id=1612005119086138&__tn__=K-R)
4. WAE TOSO, CANCAR
Danong manga sua (2) kerajaan one Manggarai, Cibal agu Todo. Cibal Kerajaan laring sain, Todo kerajaan te suan. Todo agu Cibal rampas. Poso rampas. Reje ise. Ganti rampas mensia le ci (si). Ise Ise jangka ci (si) sama taud adak. Tempat ci (si) hoo le Wae Toso, Weol / Cara, Cancar. Adak Cibal teing ci (si) adak Todo pari one mata leso. Tiba le adak Todo. Adak Todo luma wekin le mina nio wiga toem dangan rasan kolng leso. Toem soo-soon adak Todo. Poli hitu Adak Todo teing ci (si) adak Cibal. Toso lime one waae. Wae hoo ses (ces). Bembo lime toson adak Cibal. Poli hitu rasan ces (ses) liha. Toe ta'ong agu ces (ses) hoo hia wiga mata laingn. Adak Toodo menang.
Sumber informasi, Almarhum Ema Bone Kaso, Wela, thn 1980-1990-1n, Kae Antonius Adman, orang Wela yang merantau ke Malang. Kisah Ema Bone saya dengan kembali saat dikisahan ole Anton Adiman di Malang, 2 November 2019. Dicatat di JPS pada 29 November 2019.
5. WAE LAWAS, DAMPEK, LAMBALEDA, MANGARAI TIMUR
Mede manga sengata ende agu anak. Anakn hoo ngasang hi Lawas. Hi Lawas agu ennden ngo one sa tempat. Nitu toemn manga waen. Masa wae hia Lawa. Hia tegi wae one enden.. "Ende, wae," jaongn one enden. "Gereng di,". Tegi terus liha Lawas ne ngitu terus kaut walen. Wajol toem manga wae, agu wajol ne nggitu wale de enden, tiba-tiba mora anak koe hoo, molep one tana. One mai tempat mora agu molep diha hitu bember luak wae mese. Enden retang kawe anak koe hoo. Landing pesing agu noing liha, anak koe hitu jiri wae laing gi. Le ata beo hitu teing ngasang wae hitu WAE LAWAS.
Perumahan Harmoni, HZ 29/18, tombo de ase kae Paroki Dampek, Lamba Leda du Lejong, du walu inang de Kraeng Bento, 27 Jan. 2020.
6. NUNDUK RANA MESE
https://www.youtube.com/watch?v=Xm05h5nBZCA
KISAH TERJADINYA DANAU RANA MESE MANGGARAI TIMUR FLORES, NTT
Molas kiong?
Kae Anu
JPS, 22 September 2022
7. NUNDUK SANO LIMBUNG
https://www.youtube.com/watch?v=JfEWr2-7Ivw
ǝ
NB:
Sano Limbung manga one beo Ngaet desa Lolo Lujang, Kecamatan Boleng, Manggarai Barat, Flores, NTT.
Mede (danong) manga sa beo, ngasangn Lada. Ata kaeng one beo hoo ata duat uma (tani) agu ata ganjil (cacat). Du hitu danong dǝkit manga rampas wajol rumbu tana. Tua' golo one beo hoo tukang taji manuk. One beo Lada hoo manga ǝmpo (leluhur) Lujang agu winan. Hia Lujang manga tǝlu mantarn, hoos, Ndabar, Ngaet agu sǝngata nak ine wai ata dim bae ngasangn. Ngabar manga alo (8) anakn. Du hitu mǝnsia toem dangan dot beo-beo lǝntong taud, wiga mose de wae diha Lujang hoo hanang bae one beo Lada kanang. Wajol toe dangan bae ata bana, hanang bae kilo rud kaut, one wae diha Lujang / Ndabar hoo manga jurak, toko toe kop, hang toe tanda, inung toe nipu, kawing one sama rud kaut, ......(bahkan) wǝta agu nara. Manga imbi du hitu, eme toe molor mose, neho toko toe kop, inung toe nipu, ata panden hǝna waheng (kutuk) de lino agu empo tana.
One sa lǝso, lino nǝmbǝng nǝndǝd. Le wie, sǝngata ata one beo hitu manga nipi sumang sǝngata ata tua' ǝnde. Ata tua ǝnde hoo rei one hia, anak, ngoeng hang apa dite, hang kar (nasi agak keras) ko hang mbǝlek (bubur)? One beo hitu do ata tua', hia pili hang bubur.
Du poli wale ne nggitun liha, One beo Lada hoo sangged Manuk kakor agu tǝhok, sangged asu lolo agu noang, sangged ǝla uek, sangged kaba ngoak, sangged jarang ngiser. Sangged paeng ata tinu dise rabo agu rantang. Sangged paeng rantang kole waheng de empo agu naga tana. Lino nǝmbǝng nǝndǝp kin. Buru warat pampǝr. Usang eros tǝwas. Hilap kilat nera kudut paki poong agu mbaru. Usang warat one beo hitu. Pǝnong wae beo hitu. Lehǝr wae nitu. Usang eros toem ǝmo -ǝmon. Beo agu ata one beo hoo hena waheng dǝ naga tana agu ǝmpo golo. Rǝno beo hoo. sangged mbaru agu ata ba lǝ mbang. Rǝnco lǝ rǝno agu ba lǝ mbang beo agu sangged mǝnsia. One mai wae diha Lujang hoo rǝtang taka hia. Empo Longos (?) . Hia Empo Longos (?) sǝlamak wajol toe manga nitu du hitu. Hia kaeng one beo dǝ winan, beo Rangkang (?). Beo Rangkang tǝ hoon ngasangn ga beo Compang. Du kole nggǝr one beo Lada, hia toe itay beo agu mǝnsiad. Beo Lada agu mǝnsiad poli ba lǝ mbang. Hanang ata mangan kali ga, lehǝr wae le agu lau, sale agu awo, olo agu musi. Beo Lada hoo jiri sano. Sangged ise sa uku/panga mata ba lǝ mbang. Maig hitu, sano hoo ngasang ga Sano Limbung.
JPS, 6 Desember 2022.
8. NUNDUK SEKI ASU DE UKU LOCE – REO BARAT, MANGGARAI
https://www.facebook.com/watch?v=1549862896439097
AKUN FB: Obet Babel
Danong one Liang Petus, manga
sua tau ata, ngasang hi Jelep
agu hi Kimpur Tilu. Ise soo mas taud (saling bermusuhan). Manga
sa leso ise sua ngo one sa Ling, hooy ngasng liang hitu Petus. Hi Jelep agu Kimpur Tilu hoo ngo bang
Rutung. Ise ba agu asu. Ise sai one
Liang Petus. Biasa manga Rutungn one
Liang hoo. Hia Jelep osok one Liang, Asun kle ngo one liang. Do one mai liang hi Jelep agu asun, tadu le
Kimpur Tilu liang hoo. Hi Jelep agu
asun ……(terperangkap) one mai Liang Petus. Seni nain hi Jelep. Pikir hia soo
caran kudut ngance ngo peang one mai liang hitu. Mai jaong ngo asun, “Asu, eme
ngance buka salang te losa dite one mai
liang hoo, aku lelo meu ………(sebagai ase kae, ogok agu ireng
aku agu wae daku te hang meu asu.” Jaongn.
Senget de sia le asu situ. Poli hitu ise puung kaer tan ate pande salang te
lako ngo peang mai liang hitu. Pisa leso wa, ngace sai le peang mai liang hitu
asu situ agu hi Jelep. Hi Jelep kole mbaru, agu nuk agu reken, puung nitu mai wigan tedeng len hai agu
waen ireng kete te hang asu. Asu hitu jiri ase kae, neka mbele agu
hang nuru asu.
Ne nggitu ndundukn soo tara seki
asud ata Loce, Reok Barat, Manggarai, Flores.
Nunduk hoo, tulis laku berdasarkan tombo de Kraeng … one
akun FB Obet Babel
https://www.facebook.com/watch?v=1549862896439097
JPS, 7 Nov. 2025.
Tidak ada komentar:
Posting Komentar